Apa Itu Cash Book
Abu Kemaskini: 25 Mei 2026 4 min bacaan
Buku tunai atau cash book ialah rekod perakaunan yang mencatat semua transaksi tunai masuk dan keluar dalam sesebuah perniagaan. Ia membantu peniaga mengesan aliran tunai harian, memantau baki semasa dan menyediakan data untuk penyata kewangan.
Buku tunai (cash book) ialah rekod perakaunan yang mencatat semua transaksi tunai masuk dan keluar dalam perniagaan. Ia menggabungkan peranan jurnal dan lejar untuk wang tunai, membantu peniaga mengesan aliran tunai harian dan memantau baki semasa.
Rekod setiap bayaran dengan kemasJana resit profesional dan simpan rekod transaksi automatik — memudahkan anda mengisi buku tunai dan menyemak baki.
Cuba Resit Online →Fungsi buku tunai
Buku tunai berfungsi merekod penerimaan dan pembayaran tunai mengikut tarikh, kemudian mengira baki semasa. Ia menggabungkan peranan jurnal dan lejar untuk transaksi tunai. Peniaga merujuk buku tunai untuk mengetahui jumlah wang di tangan dan dalam bank, mengesan perbelanjaan, serta menyediakan angka untuk penyata kewangan.
Jenis buku tunai
Terdapat tiga jenis buku tunai mengikut bilangan lajur. Pemilihan bergantung pada saiz dan keperluan perniagaan:
| Jenis | Lajur | Sesuai untuk |
|---|---|---|
| Satu lajur | Tunai sahaja | Perniagaan kecil yang hanya berurusan tunai fizikal. |
| Dua lajur | Tunai dan bank | Perniagaan yang menggunakan akaun bank dan tunai serentak. |
| Tiga ruangan | Diskaun, tunai dan bank | Perniagaan yang kerap memberi atau menerima diskaun tunai. |
Dalam buku tunai tiga ruangan, lajur diskaun di sebelah debit mencatat diskaun dibenarkan (diberi kepada penghutang yang bayar awal), manakala lajur diskaun di sebelah kredit mencatat diskaun diterima (daripada pemiutang). Catatan kontra (contra entry) berlaku apabila wang dipindahkan antara tunai dan bank, contohnya memasukkan wang tunai ke akaun bank — ia direkod di kedua-dua belah dan ditanda dengan huruf "K".
Cara merekod buku tunai
Rekod setiap transaksi mengikut kronologi dengan tarikh, keterangan, nombor rujukan, jumlah dan baki. Penerimaan masuk di sebelah debit; pembayaran di sebelah kredit. Sokong setiap catatan dengan resit atau invois. Ikut langkah berikut:
- Catat tarikh transaksi. Susun mengikut urutan kronologi.
- Tulis keterangan dan nombor rujukan. Nyatakan punca wang dan rujukan resit atau invois.
- Masukkan jumlah di lajur betul. Wang masuk di debit, wang keluar di kredit.
- Kira baki terkini. Tambah penerimaan dan tolak pembayaran selepas setiap catatan.
Contoh buku tunai dua lajur
Contoh berikut menunjukkan rekod buku tunai dua lajur bagi sebuah kedai untuk satu minggu, lengkap dengan lajur tunai dan bank dalam Ringgit Malaysia (RM):
| Tarikh | Keterangan | Debit Tunai (RM) | Debit Bank (RM) | Kredit (RM) | Baki (RM) |
|---|---|---|---|---|---|
| 01/05 | Baki awal | 500 | 3,000 | — | 3,500 |
| 02/05 | Jualan tunai (resit RCP-001) | 800 | — | — | 4,300 |
| 03/05 | Bayar pembekal (cek) | — | — | 1,200 | 3,100 |
| 04/05 | Pelanggan bayar masuk bank | — | 1,500 | — | 4,600 |
| 05/05 | Bayar sewa kedai | — | — | 1,000 | 3,600 |
Baki akhir RM3,600 ialah jumlah tunai di tangan campur baki bank selepas semua penerimaan dan pembayaran direkod.
Penyesuaian buku tunai
Penyesuaian buku tunai ialah proses memadankan baki buku tunai dengan penyata bank dan wang tunai fizikal. Lakukan penyesuaian secara berkala, sebaik-baiknya setiap bulan. Proses ini mengesan kesilapan catatan, transaksi tertinggal seperti caj bank, dan sebarang ketidaksamaan yang mungkin menandakan penipuan. Penyesuaian yang kerap memberi peniaga gambaran tepat tentang kedudukan tunai sebenar dan memastikan rekod sedia untuk audit.
Buku tunai runcit (petty cash)
Buku tunai runcit ialah rekod berasingan untuk perbelanjaan kecil harian seperti alat tulis, setem dan tambang. Ia biasanya diuruskan mengikut sistem panjar (imprest): jumlah tetap diperuntukkan pada awal tempoh, dan diisi semula sebanyak yang dibelanjakan pada akhir tempoh. Sistem ini memisahkan urusan kecil daripada buku tunai utama, mengurangkan kesesakan catatan dan memudahkan kawalan perbelanjaan runcit.
Buku tunai dan penyata kewangan
Buku tunai membekalkan data mentah untuk penyata kewangan, khususnya penyata aliran tunai. Catatan buku tunai juga membantu memantau aliran tunai perniagaan dari hari ke hari. Untuk rekod yang tersusun, jana resit online bagi setiap bayaran supaya catatan buku tunai disokong dokumen yang sah.
Kesimpulan
Buku tunai ialah rekod asas yang mencatat semua wang masuk dan keluar perniagaan. Peniaga di Malaysia menggunakan buku tunai dua lajur atau tiga ruangan untuk memisahkan tunai daripada bank, menjaga ketepatan baki dan menyediakan rekod yang kemas untuk audit LHDN selama tujuh tahun.
Soalan Lazim
Apa itu buku tunai?
Buku tunai ialah rekod perakaunan yang mencatat semua transaksi tunai masuk dan keluar dalam perniagaan. Ia membantu peniaga mengesan aliran tunai harian dan memantau baki tunai semasa.
Apa fungsi buku tunai?
Fungsi buku tunai ialah merekod penerimaan dan pembayaran tunai mengikut tarikh, mengira baki semasa dan menyediakan data untuk penyata kewangan. Ia juga menjadi sumber rujukan utama untuk pemfailan cukai.
Apa itu buku tunai dua lajur?
Buku tunai dua lajur mempunyai ruangan berasingan untuk tunai fizikal dan akaun bank. Ia membolehkan peniaga mengasingkan wang tunai di tangan daripada wang dalam akaun bank dalam satu rekod.
Apa itu buku tunai tiga ruangan?
Buku tunai tiga ruangan mengandungi lajur diskaun, tunai dan bank. Ruangan diskaun mencatat diskaun tunai yang dibenarkan atau diterima, sambil mengasingkan transaksi tunai daripada transaksi bank.
Bagaimana cara merekod buku tunai?
Catat setiap transaksi mengikut tarikh dengan keterangan, nombor rujukan, jumlah dan baki terkini. Penerimaan masuk di sebelah debit, pembayaran di sebelah kredit. Setiap catatan disokong resit atau invois.
Apa itu buku tunai runcit?
Buku tunai runcit ialah rekod berasingan untuk perbelanjaan kecil harian seperti alat tulis dan tambang. Ia biasanya diuruskan mengikut sistem panjar (imprest), iaitu jumlah tetap diperuntukkan dan diisi semula mengikut jumlah yang dibelanjakan.